خلاصه کتاب برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای فرانک سیف‌الدینی (فصول ۱۳ و ۱۴) – پاورپوینت ۳۴ اسلاید

کتاب برنامه ریزی شهری و منطقه ای فرانک سیف الدینی یکی از مهم‌ترین منابع دانشگاهی در مقاطع کارشناسی و کارشناسی ارشد رشته‌های جغرافیا، برنامه‌ریزی شهری و طراحی شهری است. در فصول ۱۳ و ۱۴ این کتاب، بنیان‌های نظری ارزش زمین، نظریه‌های مکان‌یابی و ساختار فضایی شهرها مورد واکاوی قرار گرفته‌اند. در دنیای امروز، بدون درک تئوری‌های کلاسیک اقتصاد زمین و الگوهای رشد شهری، امکان برنامه‌ریزی علمی و کارآمد برای فضاها وجود ندارد. این پاورپوینت ۳۴ اسلایدی به صورت کاملاً ساختاریافته و نموداری، مفاهیم پیچیده ریاضی و اقتصادی این دو فصل (مانند نظریه آلونسو و مدل تفاضل اجاره ون‌تونن) را به زبانی ساده و کاربردی خلاصه کرده است تا دانشجویان و پژوهشگران بتوانند در کوتاه‌ترین زمان، به تسلط کاملی بر این مباحث دست یابند.

در ادامه می توانید لیست موارد مورد بررسی در این پژوهش را مشاهده نمایید .

• • فصل 13 – کاربری زمین کشاورزی و ارزش زمین شهری
    • فعالیت اقتصادی چیست؟
    • انواع فعالیت اقتصادی
    • مدل ون تونن
  • فصل 14 – کاربری زمین و ارزش زمین شهری
    • نظریه ویلیام آلنسو
    • منطقه بندی کاربری زمین
    • انتقادات وارد به منطقه بندی کاربری زمین
    • اقتصاد نئوکلاسیک
    • انتقادات وارد بر تئوری نئوکلاسیک
    • گسترش بی رویه شهری
    • بازار مسکن شهری
    • تئوری مکانی مرکزی
    • الگوی در حال تغییر کاربری تجاری
    • پژمردگی تجاری
    • مدل مناطق متحدالمرکز
    • مراحل تشکیل شدن دوایر متحدالمرکز
    • مدل بخشی
    • مدل شهر های چند هسته ای
    • تئوری مزیت نسبی

به فعالیت هایی که مربوط به تولید ، مبادله و مصرف کالاهاست ، فعالیت اقتصادی گفته می شود.این فعالیت ها در متن یک مکان جغرافیایی بر روی سطح زمین اتفاق می افتد.مکانی که این فعالیت ها در آن اتفاق می افتد مکان فعالیت اقتصادی نامیده می شود. هارتشورن و الکساندر فعایت های اقتصادی را به پنج طبقه وسیع تقسیم می کند. هرکدام از این فعالیت ها به ترتیب عبارتند از(برای مشاهده لیست فعالیت های هردسته ، به فایل پژوهش مراجعه کنید) :

• • یقه قرمز
  • یقه آبی
  • یقه صورتی
  • یقه سفید
  • یقه طلایی

مدل ون تونن : ون تونن فردی مرفه و مالک و مدیری موفق از یک ایالت بزرگ در مک لن بورگ بود که تلاش کرد الگوی کاربری زمین کشاورزی را در ابعاد اقتصادی از طریق منتشر کردن مقاله ایالت ایزوله بر اساس مشاهدات خود در آن محل توضیح بدهد . به اعتقاد ون تونن سه عامل بر نوع تولیدات کشاورزی در هر مکان خاصی تأثیر می گذارد :

• • فاصله از بازار
  • قیمت فروش محصولات در بازار
  • اجاره زمین که همان اجاره اقتصادی است

این نظریه می تواند رابطه بین اجاره اقتصادی و فاصله از بازار را به صورت یک منحنی بهینه نشان دهد.این منحنی نشان دهنده سود اقتصادی با توجه به فواصل مختلف از بازار است . شیب منحنی ها برای هر محصول با افزایش فاصله از بازار کاهش می یابد .

توضیحات تکمیلی این مدل شامل مفروضات و شیوه کنار گذاشتن مفروضات را می توانید در فایل پژوهش مشاهده کنید .

نظریه ویلیام آلنسو : فرضیات این نظریه به شرح زیر است :

• • اول فرض شده است که شهر دارای یک مرکز یا بخش تجاری مرکزی است همه فرصت های اشتغال در آن قرار دارد و خرید وفروش محصولات و کالاها در مرکز شهر اتفاق می افتد.
  • دوم فرض میشود که شهر بر روی جلگه ای مسطح ،بدون ویژگی خاص قرار گرفته است .
  • سوم فرض شده است که هزینه های حمل و نقل به صورت خطی با فاصله مربوط می باشد. به طور خاص هزینه حمل و نقل در همه جهات با افزایش فاصله از مرکز شهر افزایش می یابد .
  • نهایتا فرض شده است که هر قطعه زمین به خریداری فروخته می شود که حاضر به پرداخت بیشترین مبلغ است

بنابر این فرضیه ، کاربری هایی که بالاترین بازده اقتصادی را دارند ،بالاترین ارزش را دارند و بنابر این هر قطعه زمین به بالاترین و بهترین استفاده کننده فروخته می شود. بالاترین از نظر ارزش و بالاترین از نظر نوع کاربریی که بالاترین بازده اقتصادی را دارد. منحنی های اجاره بهینه و الگوی کاربری زمین مربوط می توانند از نظر سه نوع کاربری :تجاری خرده فروشی ، صنعتی و مسکونی مورد تجزیه وتحلیل قرار بگیرند.

در ادامه به اختصار به بحث منطقه بندی کاربری زمین و اقتصاد نئوکلاسیک و انتقادات وارده بر هرکدام از آنها پرداخته شده است که برای مشاهده آن می توانید به فایل این پژوهش مراجعه نمایید .

گسترش بی رویه شهری : پدیده گسترش بی رویه شهری یکی از مشکلات اصلی است که در رابطه با استفاده از کیفیت زمین در زمان معاصر وجود دارد و این مشکل می تواند به صورت سودمندی در متن تئوری کاربری زمین شهری و ارزش زمین شهری مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد.

عوامل مختلفی سبب به وجود آمدن گسترش بی رویه شهری می باشند؛ ازجمله این موارد می توان اشاره کرد:

• • شاید واضح ترین آن پاسخ به «وضعیت فیزیکی» اطراف یک شهر است.کوهستان ها،رودخانه ها و جنگل ها سبب می شوند توسعه شهری پیوسته نباشد.
  • توسعه جهشی،مخصوصا در ارتباط با «توسعه دهندگان خصوصی زمین» به وجود می آید.هر چه تعداد شرکت های ساخت و ساز کننده مستقل در یک ناحیه بیشتر باشد،تعداد پروژه های قطعه قطعه بیشتر است.
  • فرآیند «بورس بازی زمین» هم برای ایجاد پدیده گسترش بی رویه شهری مهم شناخته شده است.بورس بازی زمین سبب می شود در بخش هایی از شهر توسعه اتفاق نیفتد،در حالی که در بعضی بخش ها زمین زودرس مورد استفاده قرار بگیرد.
  • معمولا سرمایه گذاران زمین را می خرند،آن را نگاه می دارند تا ارزش آن زیاد شود و بعد آن را زمانی می فروشند که ارزش آن افزوده شده است.
  • قوانین مالیاتی سبب شود توسعه ناپیوسته شهری تشویق شود.حاشیه شهرها که دارای مالیات کمتری می باشند،سریع تر توسعه می یابند.
  • نهایتا مسیر های حمل و نقل به عنوان کاتالیزور برای گسترش بی رویه شهری عمل می کنند و از نظر تاریخی،قطار و خطوط اتوبوس مسئول توسعه نواری در حاشیه روستا شهری می باشند.

تئوری مکانی مرکزی : مفروضات این تئوری به شرح زیر است :

• • فرض اول این است که توزیع یکنواخت جمعیت و توزیع یکنواخت قدرت خرید در شهر فرضی وجود دارد.
  • هیچ مانعی برای حرکت ، در هر جهتی وجود ندارد،هزینه حمل و نقل برای هر واحد فاصله ،در همه جهات یکسان است.
  • فرض شده است که مصرف کنندگان برای خرید کالای مطلوب خود به نزدیکترین فروشگاه می روند
  • نهایتا ، فرض می شود که سود مازادی به وسیله سرمایه گذاران به دست نمی آید.

بنابراین تئوری ناحیه بازار برای مراکز سرویس دهی (فروشگاه ها)شکل شش ضلعی را دارد. اگر تراکم جمعیت در هر جایی یکسان نگاه داشته شود، اما تراکم در سطحی بالاتر از قبل باشد، ناحیه بازار سرویس دهی کوچکتر خواهد شد. اگر فرض دوم کنار گذاشته شود،به این معنی است که دسترسی در همه جهات یکسان نیست ،به دلیل وجود آزاد راه ها ، موانع فیزیکی و موارد مشابه . آنچه علت گوناگونی در دسترسی است،نواحی بازار در طول جهت هایی قرار خواهد گرفت که بیشترین دسترسی وجود دارد. اگر مصرف کنندگان تنها درصدد به مینیمم رساندن فاصله نباشند،نواحی بازار دارای همپوشی خواهند شد.

مدل مناطق متحدالمرکز : مدل مناطق متحدالمرکز در سال 1925 توسط فردی به نام برگس پیشنهاد شد. این مناطق نه تنها توصیف کننده الگوهای ساختار شهری در یک منطقه خاص می باشند بلکه نشان دهنده مناطقی می باشند که توالی گسترش شهری را نشان می دهد.

• • منطقه اول : اولین و درونی ترین منطقه “بخش تجاری مرکزی شهری” است . این منطقه شامل ناحیه تجاری مرکز شهر است.
  • منطقه دوم : اطراف این ناحیه بخش تجاری عمده فروشی است که اطراف آن انبار های مربوط قراردارد که برگس منطقه دوم را “منطقه انتقالی” نامید.
  • منطقه سوم : ” خانه کارگران مستقل منطقه سوم می باشد. ساکنان این منطقه قادر بوده اند از منطقه انتقال جابه جا شوند.
  • منطقه چهارم : چهارمین منطقه در تئوری برگس ” منطقه سکونتگاه های بهتر” نامیده شده است. توده زیادی از امریکایی های متوسط در ان زندگی می کردند.

مدل بخشی : هویت پیشنهاد کرد که تمایزات مسکونی در شهرها به صورت بخشی خلاصه و توضیح داده شود تا اینکه به صورت دوایر متحدالمرکز بگس که اساس کار خود را شهر شیکاگو گذاشت. هویت نتیجه گرفت که موقعیت اقتصادی- اجتماعی به عمدتا به صورت بخشی تغییر می کند . هویت یک سری مشاهدات در مورد این بخشها انجام داد که به شکل قطاع بودند در بخش هایی در یک طرف شهر قرار داشتند و در بعضی از موارد به صورت پیوسته از مرکز شهر به طرف بیرون کشیده شده اند . طبقه متوسط یا غالبا در طرفین نواحی ای قرار می گرفتند که دارای ارزش بالا بودند. بخش هایی که اجاره پایین داشتند معمولا در جهت مقابل بخش های با اجاره بالا قرار می گرفتند.

برای مشاهده سایر پژوهش های بخش  برنامه ریزی منطقه ای در سایت آزمایشگاه اندیشه شهری میتوانید به این لینک مراجعه کنید. همچنین سایر پروژه های مربوط به رشته شهرسازی در دروس مختلف به این لینک موجود است.