بررسی ضرورت‌ها، رویکردها و سیر تحول برنامه‌ریزی منطقه‌ای و فضایی | پاورپوینت ۵۱ اسلاید

برنامه‌ریزی فضایی منطقه ای فراتر از یک توزیع ساده فعالیت‌ها در پهنه جغرافیاست؛ این علم در واقع رسالت برقراری عدالت اجتماعی، حفاظت از محیط زیست و ایجاد یکپارچگی میان سرمایه‌های توسعه را بر عهده دارد. در دنیای امروز که شکاف توسعه بین مناطق و رشد بی‌رویه کالبدی شهرها به چالش‌های اصلی تبدیل شده‌اند، شناخت رویکردهای سیستمی و شبکه‌ای برای رسیدن به توسعه پایدار امری حیاتی است. این پاورپوینت ۵۱ اسلایدی با نگاهی پانورامیک، از تاریخچه تکوین این رشته در جهان تا آسیب‌شناسی نظام برنامه ریزی کشور، تمامی ابعاد مورد نیاز برای درک عمیق مدیریت فضا را در اختیار متخصصان و دانشجویان قرار می‌دهد.

در ادامه مواردی که در این فایل مورد توجه قرار گرفته است ، قابل مشاهده می باشد .

• • برنامه ريزي فضايي-منطقه ای
  • رسالت برنامه ریزی فضائی-منطقه ای
  • سابقه برنامه ريزي منطقه ای  در جهان
    • دلایل تکوین برنامه ریزی منطقه ای  در انگلستان
    • دلایل تکوین برنامه ریزی منطقه ای درامريكا
    • دلایل تکوین برنامه ریزی منطقه ای درفرانسه
  • تحولات برنامه‌ريزي منطقه‌اي در جهان
  • سابقه برنامه ريزي منطقه اي در ايران  قبل از انقلاب
  • سابقه برنامه ریزی منطقه ای در برنامه های توسعه(بعد از انقلاب)
  • ضرورتهاي برنامه ریزی منطقه ای (ديدگاه تئوريك)
  • ضرورتهاي برنامه ریزی منطقه ای (ديدگاه عملياتي)
  • ضرورت برنامه ريزي منطقه اي-فضایی در ايران
  • توسعه نامتعادل، شکاف توسعه بین مناطق و عدم تعادل منطقه ای
  • بازسازیی مناطق آسیب دیده از سوانح طبیعی
  • توجه ویژه به مناطق دورافتاده
  • کنترل رشد فیزیکی بی رویه و تعیین میزان و جهات بهینه توسعه فیزیکی شهرها
  • برنامه ريزي منطقه اي مكمل برنامه ريزي بخشي
  • آسیب شناسی نظام برنامه ریزی کشور از منظر فضایی
  • رویکردها در برنامه ریزی فضایی-منطقه ای
    • رویکرد سیستمی
    • پویش ساختاری
    • رویکرد شبکه منطقه ای
    • رویکردیکپارچگی در برنامه ریزی منطقه ای
  • رويکردهاي اصلي به توسعه منطقه‌اي
  • درس هاي آموخته رويكردها و مدل هاي جديد برنامه ريزي
  • مقايسه تفصيلي پارادايم‌هاي سه گانه برنامه‌ريزي

برنامه ريزي فضايي-منطقه ای فرايندي است منظم، هدفمند و سیستماتیک که در جهت تنظيم و هماهنگ كردن برنامه هاي مختلف اقتصادي- اجتماعي با نيازها و امكانات محلي و تأمین رفاه جوامع بشری و رسیدن به عدالت اجتماعی و توسعه پایداربا توجه به نيازها وظرفيت هاي منطقه اي . برنامه‌ريزي فضايي به مثابه  روشهاي مورد عمل توسط بخش عمومي براي تاثيرگذاري بر توزيع آتي فعاليتها در فضا تعريف شده است . فرایندی است برای اثرگذاری بر توزیع فعالیت ها در فضای آتی توسط بخش های دولتی وعمومی؛ در واقع عبارتست از مورد توجه قراردادن آنچه می توان و باید در جائی برای منافع همگانی انجام داد.

از جمله رسالت های برنامه ریزی فضایی – منطقه ای می توان به موارد زیر اشاره کرد :

• • توزیع منصفانه فضای توسعه
  • حفاظت محیط زیست، تعادل اکولوژیک و زیست پذیری
  • یکپارچگی سرمایه های موجد توسعه و ”خوشبختی مردم“
  • هماهنگی افقی (میان بخشی)و عمودی (ملی/ منطقه ای/ فضائی) بر بستر قلمرو جغرافیایی مشخص
  • حفظ هویت های فضائی به همراه تقویت وحدت ملی
  • برقراری پیوندهاوهمبستگی فضائی برای ایجاد مزیت های رقابتی
  • ایجاد چشم انداز آرمانشهری و بسیج اجتماعی برای تحقق آن
  • تخصیص بهينه منابع نه صرفا برای رشد اقتصادی،بلکه عدالت اجتماعی ، حفاظت محیط زیست و در مجموع برای پایداری.
  • عدالت اجتماعی با توزیع نسبی حقوق، منابع و ایجاد فرصت برابر در جامعه که ناگزیر در فضا تجلی می یابد.

تحولات برنامه‌ريزي منطقه‌اي در جهان  در چهار بخش منطقه گرایی اکولوژیک ، علوم منطقه ای ، جغرافیایی – اجتماعی و منطقه گرایی جدید مورد بررسی قرار گرفت و ویژگی های اصلی هرکدام از این رویکردها ، به شرح جدول زیر است :

ضرورتهاي برنامه ریزی منطقه ای از ديدگاه تئوريك به شکل زیر می باشد :

• • کارايي: کل کارايي اقتصادي از طريق بهبود عملکرد مناطقي که سطوح پايين تري از بهره وري را دارا هستند افزايش مي يابد.
  • برابري: براي بهبود عملکرد اقتصادي؛ بسياري به رونق بخشيدن مناطق کمتر برخوردار با رونق اقتصادي کمتر در انطباق با اصل برابري تاکيد نموده اند.
  • بهره برداري پايدار منابع: تاکيد بر بهره برداري از منابع در پاره اي از مناطق يک کشور مي تواند فشار تقاضا در قسمتهاي ديگر را کاهش دهد.
  • مساعدت به سياستهاي اقتصادي کلان: کاهش تفاوت بين مناطق مي تواند به همگرايي هاي اقتصادي مناطق مختلف يک کشور منتج شود

در ادامه  رویکردها در برنامه ریزی فضایی-منطقه ای در چهار بخش زیر به تفصیل مورد بررسی قرار گرفت که به شکل مختصر در اینجا بیان می شود :

• • رویکرد سیستمی : در اين رويكرد، نظام فضائي حاوي مجموعه اي از اجزاء مرتبط است كه ازقانونمنديهاي عمومي حاكم بر نظامها (سيستمها) تبعيت مي كند . يك نظام فضائي(منطقه ای) صرفا برآيندِ تاثيرگذاري وتاثيرپذيري و يا تجليگاه تعامل نيروها و عواملي است كه اساسا نظامهاي فضائي بر شالودة آنها شكل مي گيرند و با اثرپذيري از آنها، در گذر زمان، تغيير مي كنند
  • پویش ساختاری : به عنوان رویکردی راهبردی به ساماندهی فضا، در سطوح و مقیاس های مختلف می کوشد ضمن تبیین جنبه های پیچیده ساماندهی فضایی مسایل ریشه دار ساختاری – کارکردی فضایی را بررسی نماید . پویش ساختاری- کارکردی هم با ساخت ها و کارکردهای ذهنی و هم با ساخت های عینی سرو کار دارد در این راستا کارکردهای فضایی یعنی تمام انواع فعالیت های انسانی و روابط آنها که در روند زمانی و دربستر مکانی-فضایی شکل گرفته است را شامل می شود .
  • رویکرد شبکه منطقه ای : این رویکرد مبتنی بر پارادایم جدیدی در زمینة توسعه فضایی است و بر پيوندها وهمبستگي هاي متقابل روستا-شهري براساس برپایی شبکه های فضایی در سطوح منطقه ای تاکید دارد . رشد و توسعه هماهنگ را از طریق روابط مکمل و پیوندهای سازمان یافتة بین‌شهری- روستایی در سطح مناطق توصیه می‌کند . شالودة این رویکرد، در اصل، به اندیشه‌های جان فریدمن و مباحث او دربارة برنامه‌ریزی منطقه‌ای و مدل مرکز- پیرامون باز می‌گردد. او با دوری از نگرشهای صرفاً اقتصادی و رویکردهای مبتنی بر قطب رشد بر نوعی نظریه توسعة یکپارچة منطقه‌ای تأکید داشت
  • رویکردیکپارچگی در برنامه ریزی منطقه ای : این رویکرد بر هماهنگ سازی تمامی جنبه ها و اجزا فضا(منطقه) و بهره گیری از منابع انسانی و محیطی تاکید می ورزد که اصولا رویکردی سیستمی به شمار می رود این رویکرد به دلیل ضعف و ناکامی رویکرد بخشی در زمنیه توسعه مورد استقبال قرار گرفت. رویکرد توسعه یکپارچه اصولا گرایشی منطقه ای دارد و بیش از هز چیز بر جنبه های مکانی- فضایی توسعه تاکید دارد

در انتهای این پژوهش ، به صورت تفصیلی درس هاي آموخته از رويكردها و مدل هاي جديد برنامه ريزي آورده شده است . و پارادایم های سه گانه برنامه ریزی ، با یکدیگر مقایسه شده اند که می توانید در فایل پاورپوینت این پژوهش ، به این اطلاعات دسترسی داشته باشید .

برای مشاهده سایر پژوهش های بخش  برنامه ریزی منطقه ای در سایت آزمایشگاه اندیشه شهری میتوانید به این لینک مراجعه کنید. همچنین سایر پروژه های مربوط به رشته شهرسازی در دروس مختلف به این لینک موجود است.