پاورپوینت ظهور اسلام در ایران؛ تحلیل تاریخ شهر و شهرسازی دوران اسلامی (۲۷ اسلاید)

تاریخ شهرسازی دوران اسلامی در ایران، عرصه‌ای از تلاقی سنت‌های دیرینه دیوان‌سالاری ایرانی با مفاهیم نوظهور دینی و حکومتی است. با ظهور اسلام و گسترش آن در سرزمین‌های ایرانی، ساختار کالبدی شهرها نه به‌صورت دفعی، بلکه طی یک روند تکاملی و با تداوم الگوهای مدیریتی ساسانی بازتعریف شد. این پاورپوینت با تمرکز بر دو محور اصلی «شهرهای قدیمی» که با افزودن عناصری چون مسجد جامع دگرگون شدند و «شهرهای نوبنیاد» که به عنوان پایگاه‌های حکومتی و نظامی ظهور کردند، دیدگاهی عمیق و علمی از تطور فضا در این دوران ارائه می‌دهد.

 فهرست مطالب

• • شکل گیری اسلام
  • فتح ایران و ظهور اسلام در آن
  • دگرگونی مفهوم
  • ویژگی شهر اسلامی
  • شکل گیری دولت اسلامی
  • الگوی شهرها در دوره شکل گیری دولت اسلامی
  • تشکیل حکومت های منطقه ای
  • عوامل مشخصه شهر در دوره اسلامی
  • مسجد
  • تحولات کالبدی مسجد
  • بازار
  • محله
  • شهرنشینی، شهرگرایی و شهرسازی
  • پیامد های تشکیل دولت اسلامی
  • تجدید حیات علمی، ادبی، هنری، دیوانی
  • منابع

این پاورپوینت با عنوان ظهور اسلام در ایران؛ تحلیل تاریخ شهر و شهرسازی دوران اسلامی در 27 اسلاید تهیه شده است.

اسلام در سال 621 میلادی در شبه جزیره عربستان ظهور کرد. پس از ظهور اسلام و به منظور بسط و گسترش فرهنگ اسلامی در سال 633  لشکر کشی منظمی در جهت شمال و شمال شرقی از سوی فلسطین – سوریه – اورشلیم – بغداد و بین النهرین انجام شد و به ایران رسید.

شکل گیری دوره اسلامی

استقرار قطعی امپراطوری اسلامی با تشکیل دولت عباسی انجام میگیرد.حضور دیوانسالاران ایرانی در دولت سبب پیگیری شیوه حکومت ساسانیان توسط عباسیان میشود. (حبیبی، 1392 : 54)

گرفتن مالیات توسط دولت اسلامی ادامه همان سیستم مالیاتی “خراج” ساسانیها بود. (پاکزاد ،1392 : 170)

دیوانیان,نظامیان,جنگاوران مانند دوران پیش از اسلام درهم آمیخته که نتیجه آن وحدت اجتماعی کار و بازگرداندن قدرت منطقه ای و محلی به شهر است.(حبیبی، 1392 : 55)

تشکیل حکومت های منطقه ای

در بروز کردن مفاهیم کهن چه در مقیاس دولت و دیوان ها و چه در مقیاس بروزکالبدی شهر یک اصل کهن دیگری که قدمتی چند هزار ساله داشت شروع بکار کرد.بر اساس این اصل، عامل اساسی در تشکیل حکومت واحد، قبول اصل خود مختاری و استقلال محلی است که داخل قلمرو خود حاکم شهر آن شهر را اداره میکند و در کل، مجموعه از یک فرمانروای واحد تبعیت میکنند.در دوران عباسی توافق بر سر خود مختاری باعث اتحاد سیاسی-مذهبی شد.در قرن دوم ه.ق. دولت سامانی سعی در بکارگیری همان مفهوم کهن تشکیل دولت واحد را داشتند. ویژگی آنها حکومت های خودمختار محلی بو دند و مهمتر از آن شیوه ی اعمال قدرت دولت مرکزی از طریق کارهای دیوانی و مراحل اشغال مقدمات حکومتی بود.

شهرنشینی، شهرگرایی و شهرسازی در دوران اولیه اسلامی

در این دوران سیاست شهرسازی خاصی تدوین گردید که دوگونه بود:

1. شهرهای قدیمی 2. شهرهای نوبنیاد

• • شهرهای قدیمی : بدون تغییرات و دگرگونی های عمده کالبدی فضایی و با افزودن عناصر جدیدی مثل مسجد جامع و گسترش و بازسازی ربض و اهمیت بخشیدن به آن شکل اسلامی یافتند. مهمترین سیاست دولت اسلامی متقدم رشد ربض و ضعیف شدن شارستان بود. بازسازی اصفهان،نیشابور و ری از این سیاست برخوردار شدند.
  • شهرهای نوبنیاد: که عمدتاً پایگاه نظامی، حکومت بودند گاه برای از رونق انداختن شهرهای قدیمی و در کنار این شهرها ایجاد می شد. براین اساس شارستان شهر پیشین مخروبه و هسته ی اولیه ی حکومتی و شهر در کنار آن شکل می گیرد. بغداد، کوفه و اصفهان از این جمله اند. (حبیبی، 1392 : 50)

این پاورپوینت آموزشی با ۲۷ اسلاید، فراتر از یک روایت تاریخی ساده، تحلیلی ساختارگرایانه از نحوه اعمال قدرت، سازماندهی محلی و کالبد شهری در دوران اسلامی است. بررسی دقیق نقش نهادهایی چون مسجد و بازار، در کنار نگاه به پیامدهای سیاسی تشکیل دولت‌های منطقه‌ای، این فایل را به منبعی قابل اتکا برای ارائه در کلاس‌های تاریخ شهرسازی و مطالعات شهری تبدیل کرده است. اگر به دنبال درک دقیق چرایی و چگونگی گذار کالبدی شهرهای ایران در قرون اولیه اسلامی هستید، این پاورپوینت جامع‌ترین انتخاب برای شماست.

برای مشاهده سایر پژوهش های بخش  تاریخ شهرسازی ایران در سایت آزمایشگاه اندیشه شهری میتوانید به این لینک مراجعه کنید. همچنین سایر پروژه های مربوط به رشته شهرسازی در دروس مختلف به این لینک موجود است.