پاورپوینت تحلیل مؤلفه‌های مؤثر بر بهبود کیفیت فضایی خیابان‌ها و افزایش تعاملات اجتماعی (33 اسلاید)

بهبود کیفیت فضایی خیابان‌ها یکی از مهم‌ترین موضوعات در طراحی شهری معاصر است. خیابان‌ها علاوه بر نقش ارتباطی و حمل‌ونقلی، به عنوان مهم‌ترین عرصه‌های شکل‌گیری تعاملات اجتماعی، فعالیت‌های اقتصادی و تجربه‌های شهری شناخته می‌شوند. طراحی مناسب عناصر خیابان مانند جداره‌ها، خط آسمان، نشانه‌ها و پیاده‌روها می‌تواند نقش مهمی در افزایش سرزندگی و تعاملات اجتماعی در فضاهای شهری داشته باشد.

در این پژوهش ، در 33 اسلاید ، به تحلیل مؤلفه های تأثیرگذار بر بهبود کیفیات فضایی  خیابان ها به منظور افزایش سطح تعاملات اجتماعی پرداخته شده است . در ادامه می توانید لیست موارد مورد بررسی در این پژوهش را مشاهده نمایید .

• • مقدمه
  • تحول مبانی زیبایی شناختی طراحی خیابان های شهری
  • اهمیت خیابان ها
  • عناصر خیابان
  • خط اسمان
  • جداره
  • نشانه
  • پیاده رو ها
  • اندیشه های تأثیرگذار بر پیاده راه ها
  • الگوهای رفتاری پیاده در فضاهای پیاده مدار
  • بررسی مؤلفه های تأثیرگذار بر کیفیات فضایی پیاده راه ها

خیابان بعنوان یک شریان ارتباطی زیر بنایی ترین عنصر در ساختار کالبدی هر مجموعۀ زیستی به شمارمی آید . چنانچه کالبد یک مجموعۀ زیستی مجموعه ای از فضاهای مثبت ( کالبدی پر ) و فضاهای منفی ( کالبدهای خالی ) تصور کنیم ، فضاهای مثبت فضاهای منفردی هستند که بر اثر یک نظم قراردادی فضاهای منفی یا جمعی را سازمان می دهند . به عبارت دیگر ، نظم همجواری کالبدهای پر، جداره و سیمای فضاهای خالی را به وجود می آورند .

اهمیت خیابان ها را می توان در موارد زیر بیان کرد :

• • ترافیک (جابجایی، دسترسی، حمل و نقل): عبور و مرور، ویژگی های کارکردی، عملکردی موضوع: راه (مسیر)
  • خیابان: خیابان به عنوان بستر عنصر جابجایی و دسترسی به مقاصد خود تلقی می کنیم.
  • در شکل کلی ساختار شهرها و فضاهای شهری تأثیر زیادی دارد هنگامی که از نظر ساختاری و کالبدی شکل به خیابان ها بدهیم می توان با طراحی و جانمایی خیابان ها و همچنین نوع و نحوه نگرش طراحی می توان درشکل گیری فضای شهری دخیل باشیم.
  • در شکل کلی- ساختار کلی  استخوان بندی فضای شهری تأثیر دارد.( خیابان نقش اساسی در شکل گیری و طراحی فرم فضاهای شهری و شناخت ساختار و استخوان بندی فضای شهری دارد)
  • در فرم کلی و نوع هویت بخشی به فضای شهری تأثیر دارد.  فرم هندسی در جمع بندی کلی میتوان یک تصویر ذهنی از شهرها و فضای شهری داشته باشیم. مثال : شبکه های شطرنجی شکل کلی شطرنجی فرم خیابان ها تأثیر بسیار زیادی در محیط پیرامون دارد.
  • در تحلیل فرم فضای شهری هویت بخشی و میزان خوانایی شهرها نقش مهمی دارد. استخوان بندی کلی فضاهای شهری را می توان با شکل خیابانها بشناسیم.
  • خیابان عرصه بروز فعالیت های اجتماعی و اقتصادی است. شامل رفت و آمدها، گفت وگوها، تبادلات اجتماعی محل خرید و فروش و تبادلات اقتصادی
  • خیابانهای عمدتاً عرصه طراحی بناها و ساختمانها و کالبد شهرها و فضاهای شهری دارند و جنبه های ظهور و بروز طراحی کالبدی را (معماری- طراحی شهری) در این فضا مشاهده می شود. آثار معماری و تجسم های زیبایی شناسی را در این فضا مشاهده می کنیم.
  • ارتباط خیابان ها با مباحث اقتصادی (خیابان بعنوان یک مرکز عرضه و تبادلات اقتصادی شناخته می شود) پویاترین مکان های فضای شهری بازارهاست پس جایی که بخواهیم پویایی در فضای شهری ایجاد کنیم در آن مکان بازار احداث می کنیم. با توجه به این موضوع :
    • طراحی خیابان بعنوان یک فعالیت طراحی شهری تأثیر بسیار زیادی در ایجاد پویایی و تزریق مطلوبیت فضایی در فضای شهری را دارد. [ همجواری این عامل با فضاهای شهری بعنوان یک عنصر یا شاخصة مطلوبیت زا شناخته می شود]
    • خیابان بعنوان یک فضای شهری عرصه فعالیت های اقتصادی و بعنوان مرکزی برای مبادلات اقتصادی مطرح است (یعنی در یک فضای شهری امکان ایجاد مراکز اقتصادی مغازه ها، پاساژها) در این فضای شهری وجود دارد.
  • سطح وسیعی از شهرها و فضاهای شهری ، را خیابان بخود اختصاص داده است.گاهی از خیابان فقط برای دسترسی استفاده نمی شود بلکه می توان از آن برای ایجاد فضاهای پویا و عرصه های اجتماعی استفاده کرد. چنانچه از خیابان برای این بحث استفاده شود می توان سطوح مورد نظر را افزایش داد.
  • از خیابان بعنوان مهمترین محل بروز و طراحی و نمایش عناصرسیمای شهری و به طور کلی سیمای شهر نام برده می شود. ( در مفاهیم سیمای شهری و تشدید ساختار سیمای شهر خیابان نقش اساسی دارد)
  • خیابان بعنوان مهمترین و حساس ترین عرصه  بروز طراحی شهری مطرح می باشد. منظور از خیابان در اینجا به معنای چند مفهومه آن است یعنی صرفاً برای حرکت نیست بلکه خیابان به منظور پویایی،ایجاد حرکت پیاده و … استفاده می شود و نه فقط برای حرکت ماشین. (نقش دسترسی و نقش اجتماعی )
  • خیابان بعنوان مهمترین عامل ارتباطی در فضاهای شهری نام برده میشود. هر یک از Zone ها یک فضای شهری اند. برای ارتباط بین آنها 2 نوع عام ارتباطی  وجود دارد :
    • ارتباط عملکردی
    • دسترسی ها

لیست عناصر موجود در خیابان ، در تصویر زیر قابل مشاهده است :

از لیست فوق ، خط آسمان ، جداره ، نبش و نشانه مورد بررسی قرار گرفتند .

خط آسمان

مقصود از خط آسمان که یکی از عناصر پایه و مهم سیمای خیابان به شمار می رود، حد جدایی جدارۀ کالبد خیابان از آسمان است . اجزاء خط آسمان شامل خط پایه و خط ترکیب است . خط پایه خطی است که جدارۀ مسطح به نام آن ختم می گردد . خط ترکیب خطی است که حد نهایی جدارۀ خیابان یا بام و غیره را مشخص می کند . این عنصر کالبدی شامل مجموع احجامی است که در ترکیب بام بناها وجود دارد و یا در ترکیب با ابنیۀ بلندتر مستقر در پشت جداره قابل رویت است .

عنصر کالبدی خط آسمان تجلیگاه ترکیب فرم در کالبد خیابان به شمار می رود و مظهر نظم یا تنوع در سیمای خیابان است.

جداره

بدنۀ خیابان بخش اصلی کالبد خیابان را تشکیل می دهد . در حقیقت این عنصر فضای خیابان را مشخص می کند و به آن مفهوم محیطی می بخشد .عناصر طراحی در جداره شامل زمینه ریتم ، همردیفی ، تداوم ، معماری خیابانی ، تناسبات ، پیچ ، نبش می گردد.

نبش

نبش بخشی از جداره است که در تقاطع با معبر دیگر و یا اتصال به میدان ایجاد می شود در طراحی جداره، نقش نبش از نظر تبدیل ارتفاع حائز اهمیت است و در واقع نقطۀ عطف بخشی از جداره محسوب می گردد .

با توجه به اینکه چهارراه و میدان فضای توقف و تأمل است ، توجه بیشتر به سیمای آن معطوف می گردد . همین ، به منظور گسترده کردن فضای دید و خط آسمان در فضای چهارراه ، تعدیل حجم کالبد نبش در تقاطع و عقب نشینی تدریجی کالبدهای بلندتر مطلوب است .

نشانه

نشانه بنایی است سمبلیک که استقرارش در جداره موجب توقف دید و جلب توجه می شود . همچنین این عنصر کالبدی در خاطر باقی می ماند و در شناخت محیط موثر است . در خیابانهای نوکلاسیک هوسمان موقعیت استقرار نشانه مورد تأکید خاص قرار گرفته است و کلیۀ نشانه ها در نقطۀ کانونی پرسپکتیو خیابان مستقر شده اند. استقرار نشانه در جداره موجب غنی شدن خط آسمان و تجهیز جداره نیز می گردد.

در انتهای این پژوهش پیاده راه ها مورد بررسی قرار گرفته اند

پیاده راه ها، معابری با بالاترین حد نقش اجتماع اند که در آنها تسلط کامل با عابر پیاده بوده و از وسایل نقیله موتوری تنها به منظور سرویس دهی به زندگی جاری در معبر استفاده میشود. پیاده را ه ها،ابزاری برای بروز فعالیت جمعی میباشند در این باب پتانسیل یک مکان برای استفاده به وسیله افراد پیاده، میزان مطلوبیت محیط مصنوع برای حضور مردم، زندگی، خرید، ملاقات، گذران اوقات و لذت بردن از آن در یک پهنه است پهنه پیاده مکانی است که ساکنان آن با هر سن و توانایی میتوانندامنیت و راحتی ، تناسب و جذابیت در پیاد هروی را ، نه تنها در هنگام فراغت بلکه در استفاده از تجهیزات و آمد وشد نیز احساس کنند. نخستین اقدام به منظور تفکیک حرکت سواره از پیاده در دنیا، در سال 1858 به وسیله شهرساز ومعمار آمریکایی به نام «اولمستد» صورت گرفت. طی این اقدام اولمستد در طراحی پارک مرکزی نیویورک، برای عبور افراد پیاد ه،پلی از سنگ روی جاده وسایل نقلیه بنا نهاد. در ایالات متحده آمریکا،پس از جنگ جهانی دوم، این نوع خیابا نهای پیاده با نام “mall”شکل گرفتند که بیشتر همسو با مقاصد تجاری در مرکز شهرها بودند و در عین حال هدفشان ایجاد محیط های مطلوب برای خرید و گردش در شهرها بود .

مؤلفه های تأثیرگذار بر کیفیات فضایی پیاده را ه ها را می توان به شرح زیر بیان کرد :

• • سرزندگی : شاید بتوان تنوع و فعالیت پذیری را به عنوان دو مؤلفه تأثیرگذار در سرزندگی فضاهای شهری دانست. یکی از را ههای رسیدن به تنوع، به کار گرفتن نمادهای شهری اند که بر گرفته از کالبد موجود و ارزشهای بافت تعریف می گردند،که به خوانایی مسیر افزوده و آن را به نماد تبدیل می کند. از دیگر عوامل سرزندگی و تنوع پیاد ه را هها، ایجاد کاربریهای متنوع و متناسب با هر سکانس پیاده راه، استقرار کاربر یهای خدماتی که تداوم حضور شهروند را در پی دارد و همچنین استقرار کاربریهای اوقات فراغت ، تنوع مبلمان در طول مسیر و هماهنگی روشنایی مسیر بدنه ها و تأ کید روشنایی روی عناصر و بناهای شاخص می باشد
  • نفوذپذيري : فقط مكا نهايي كه براي مردم قابل دسترسي باشند، به آنها حق انتخاب مي دهند. از آنجا كه نفوذپذيري یکی از عوامل اساسي در دستيابي به مطلوبيت است، بايد در اولين مراحل طراحي پیاده راه مورد توجه قرار گيرد يك عنصر كليدي در مورد قلمروي عمومي، قابليت نفوذپذیری و دسترسي است .اين ماهيت نوعي قدرت از طريق كنترل فضا و دسترسي به آن مي باشد.
  • خوانايي : به طور معمول، بخشي از درجات حق انتخابي كه به وسيله يك مكان عرضه مي گردد با ميزان خوانايي آن ارتباط پيدا مي کند؛ يعني مردم تا چه حد مي توانند به فهم يا درك آن مكان نائل شوندپیاد ه روها عرصه هایی عمومی اند که مي توانند گزينه های متنوعي را براي ارتقایي كفيت زندگي مردم به آنها عرضه دارند .اما مردم موقعي مي توانند از منافع گزينه هايي كه آن كیفيت را عرضه مي دارند، بهره گيرند كه بتوانند سازمان فضايي و آنچه را كه در آنجا مي-گذرد،درك كنند.
  • ایمنی و امنیت : حضور فعال مردم در شهر از عوامل افزایش ایمنی و امنیت در فضاهای شهری است که برای تداوم و بقای حیات آن،ایمنی و امنیت بسیار مؤثر است که در صورت نبود آن، کیفیت شهر افت کرده و معنای شهریت از بین می رود. در پیاد ه را هها،شهروندان پیاده باید همواره در مقابل خودرو و موتور سیکلت ایمن بوده و تردداینگونه وسایل شدیدًا کنترل شود

در این پاورپوینت، خیابان به عنوان یکی از مهم‌ترین عناصر ساختار کالبدی شهر مورد بررسی قرار گرفته و نقش آن در شکل‌گیری هویت شهری و تعاملات اجتماعی تحلیل شده است. همچنین با بررسی عناصر کالبدی خیابان و مؤلفه‌هایی مانند سرزندگی، نفوذپذیری، خوانایی و امنیت، راهکارهایی برای ارتقای کیفیت فضاهای شهری و تقویت حضور شهروندان در خیابان‌ها ارائه شده است. این فایل می‌تواند منبعی مفید برای دانشجویان معماری، شهرسازی و طراحی شهری باشد.

برای مشاهده سایر پژوهش های بخش  منظر در شهرسازی و معماری در سایت آزمایشگاه اندیشه شهری میتوانید به این لینک مراجعه کنید. همچنین سایر پروژه های مربوط به رشته شهرسازی در دروس مختلف به این لینک موجود است.